Ħallih Ħa Jonfoħ ir-Riħ (2013)

 

Il-Kontemporanjetà Bħala Mekkaniżmu Letterarju

Hemm element ewlieni u qawwi li jolqtok fil-ġabra ta’ novelli Ħallih ħa Jonfoħ ir-Riħ ta’ Mikiel: il-kontemporanjetà. U dan kollu mfisser b’mekkaniżmi letterarji oriġinali u effettivi li ma jtaqqlux it-ton u r-ritmu tan-novella, minkejja li wieħed iħoss ċertu eklettiżmu mfittex f’din il-ġabra.

Dawn huma novelli ta’ żmienna fejn iż-Żmien huwa protagonist daqskemm hu spazju u xenarju. Forsi aktar mix- xenarju ambjentali nnifsu għax, tneħħi ftit battuti, l-awtur ftit li xejn jinħela jfisser l-ambjent fejn iseħħ ir-rakkont tiegħu ħlief f’waqtiet qishom pinzellati tal-moħħ mimlijin nies idoqqu l-mandolini, jitolbu l-flus, u weraq niexef, u kjoskijiet ibigħu bziezen bil-krema u pizez, u nies fuq karozzi.

Id-dinja ta’ Mikiel hija dinja ta’ żgħażagħ – f’waqtiet anzi, id-dinja tal-awtur, bħal awtobijografija moħbija, u f’kull karattru, Mikiel iqiegħed ftit jew ħafna minnu nnifsu, fid-dinja li jimraħ fiha. Novelli minsuġa minn djalogu konċiż, vibranti, grammatikalment maqtugħ u sottintiż b’allużjonijiet anki metaforiċi meħuda mid-dinja tad-divertiment żagħżugħ.

Saħansitra frażijiet antiki, poetiċi, jbiddilhom, bla riverenza bħal…żiffa ħafifa tmellislu l-warrani. Djalogu f’waqtiet hekk imsejjaħ “intelliġenti” mħallat ma’ diskors ieħor bla sens.

Id-diskrizzjonijiet tal-karattri, tal-istess ġisem tal-karattri (eż….sidirha kważi jagħmel għalija…ġilda lewn it-tofi…għazez qishom frak taċ-ċikkulata …) jgħinu mhux ftit f’din il-kontemporanjetà tipika fin-novelli ta’ Mikiel. Daqstant ieħor toħroġ mit-terminoloġija, dik ta’ kuljum li sawret ikoni bla sens u drabi twarrabhom biex issib oħrajn.

Fin-novella ta’ Mikiel hemm ekonomija ta’ kliem li jinħassu meħtieġa iżda fil-fatt mhumiex. Fl-istess ħin hemm kliem li jinħassu żejda iżda li mingħajrhom ir-rakkont ikun jonqsu xi ħaġa essenzjali, ikun jonqsu r-ritmu, anki jekk dissonanti, tipiku ta’ dinja żagħżugħa f’konfront ma’ dinja li mhix tagħhom biss.

Il-kontemporanjetà f’dawn in-novelli hi ta’ dinja movimentata, bla kwiet, iżda paradossalment l-awtur żagħżugħ jinqeda bil-ħila letterarja tiegħu biex ma jħalli xejn jaħrablu minn taħt għajnejh, mill-osservazzjoni, f’waqtiet nebbiexa, rarament filosofika, jekk mhux ta’ live and let live, appuntu ħallih ha jonfoħ ir-riħ.

Hemm il-konfront ġenerazzjonali imma rari, kważi qatt, ma jsarrfu bħala konflitt. Hi ko-abitazzjoni naturali. Mhux se ssib kliem ta’ kundanna lejn is-soċjetà li l-karattri ewlenin żgħażagħ ta’ din il-ġabra ma jafux oħra ħlief dik li jgħixu huma, iż-żmien preżent. Ma tonqosx is-senswalità daqslikieku kienet moralment aċċettata bħala lingwaġġ komuni u indispensabbli, imma rari, u bi skop, Mikiel jaqa’ fil-vulgari diskritt għall-pjaċir fih innifsu.

Is-superfiċjalità li tinħass fl-ambjent tan-novelli rari hi evanixxenti, li tgħib mil-lum għall-għada, imma l-awtur jaħrab bla sforz dak li hu profond – u fl-aħħar issib profondità li hi karatteristika ta’ żagħżugħ kittieb li, bla ma jistqarr, jevita li kitbitu tkun oħra fil-lista ta’ Pop literature. Ma tonqosx sa mill-bidu bħal leit motiv il-mistoqsija X’inhi l-imħabba? Imma ftit li xejn se ssib tweġiba. U hekk għandu jkun għax ġa f’waqtiet dawn il-
mistqosijiet, għalkemm tipiċi taż-żgħażagħ, huma qawwija wisq.

F’waqtiet tħoss li l-awtur żagħżugħ hu kondizzjonat mill- ambjent żagħżugħ li jgħix fih. Letteratura tajba u ta’ veru m’għandha tħoss l-ebda għaġna u impostazzjoni, anki jekk inkonxja, ta’ kundizzjonament. Imma Mikiel bl-ebda mod ma jagħmel apoloġija tas-soċjetà żagħżugħa li jgħix fiha.

Mal-qari tan-novelli kollha f’din il-ġabra wieħed iħoss li l-awtur qara ħafna, xtarr ħafna, osserva ħafna, esperimenta ħafna. Bena stili u tfassil u binjiet differenti, minn novelli li għandhom bidu u tmiem għal oħrajn li donnhom jibdew mix-xejn u ma jwasslu għal imkien, minn novelli li għandhom xenarju wieħed għal oħrajn li jbiddlu kull ħin ix-xena daqslikieku kienu kitba ta’ film, oħrajn li jseħħu f’paralleliżmu ta’ ħin minkejja li xejn ħlief il-ħin ma jorbothom. Saħansitra jagħlaq bi ħrafa jew parabbola li minkejja li hi ambjentata fid-dinja tal-Punent għandha togħma ta’ ħwawar morali orjentali. Li jgħaqqad din id-diversità fix-xogħol kollu ta’ Mikiel hu l-element kontempranju li l-awtur jinseġ bih kliemu, ħsiebu u r-rakkont u l-letterarjetà ta’ din il-ġabra.

Ġorġ Peresso

Advertisements